بازآرایی حرم

بازپیرایی حرم مطهر و روضه منوره

با ورود ویروس کرونا به کشور و شیوع آن، از نخستین روزهای اسفند تا آخرین روزهای سال ۹۸ که شرایط ویژه‌ای بر کشور حاکم شد، با اکراه اما با هدف حفظ سلامت و تندرستی عموم مردم و زائران، محدودیت‌هایی برای تشرف به حرم مطهر به صورت موقت اعمال شد و بنا بر توصیه‌ها و رهنمودهای تولیت آستان قدس رضوی برنامه ویژه‌ای برای اصلاح، بهبود و ارتقای کالبدی، ساختمانی، هنری و زیرساختی حرم مطهر امام رضا (ع) تنظیم شده و با بسیج تمام امکانات، بخشی از اقدامات تعمیر و نگهداری و مرمت که در زمان حضور زائران امکان اجرا نداشت، انجام شد. این اقدامات از آغازین روزهای سال ۱۳۹۹ تا عید سعید فطر و مقارن با بازگشایی فضاهای باز و صحن‌های حرم مطهر بر روی دلدادگان حضرت با نظارت مستمر تولیت در چند محور عمده انجام شد.

از آنجا که مرکز این مجموعه مقدس، مضجع شریف و حرم مطهر است که همواره به جز ایام غبارروبی، عاشقان امام مهربانی‌ها در آن حاضر و مشغول راز و نیاز هستند، مرمت و بازسازی و رفع برخی کاستی‌های زیرساختی این مکان قدسی در اولویت قرار گرفت و ضمن تعویض و تعمیر اساسی اسکلت ضریح مطهر و شیشه‌های حائل، با پرداخت و مرمت صفحات قلم‌زنی و نقره آن، مرمت خاتم‌کاری‌های داخل ضریح مطهر و اصلاح سنگ دور آن، جلوه و درخشندگی مضاعف به آن بخشیده شد و همزمان دوام و استحکام آن برای سال‌ها تضمین شد.

 

تکمیل اصلاحات رواق‌ها و صحن‌ها

  • تکمیل کارهای باقیمانده صحن‌های حرم مطهر
  • اجرای نمای سردر غربی صحن پیامبر اعظم (ص) مقابل موزه مردم‌شناسی
  • تکمیل نماسازی داخلی و سر در رواق امام خمینی (ره)
  • تکمیل مقرنس مأذنه گلدسته‌های صحن پیامبر اعظم (ص)
  • تعمیر، رفع نقص و شستشوی نماهای پراکنده در حرم مطهر
  • اجرای آینه‌کاری، گچکاری و نقاشی رواق‌های شیخ طوسی و ورودی رواق دارالحجّه
  • اجرای آیینه‌کاری، گچ‌کاری و نقاشی طرفین ایوان ولی عصر (عج)
  • تکمیل مقرنس مأذنه گلدسته‌های شرقی و غربی صحن پیامبر اعظم (ص)

فعالیت‌های ساختمانی

  • بهره‌برداری از پروژه توسعه مخازن کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی با زیربنایی افزون بر 9 هزار و 500 مترمربع
  • پروژه تحکیم و مقاوم‌سازی سردر باب‌السلام صحن آزادی
  • پروژه توسعه ساختمان نظارت تصویری حرم مطهر رضوی
  • نماسازی و تکمیل آرایه‌های حرم مطهر

مرمت اساسی و بازآرایی ضریح مطهر

  • اصلاح نازک‌کاری بدنه داخلی بالاخص تعویض خاتم‌های نزدیک به سنگ کف
  • جمع‌آوری و اجرای مجدد سنگ‌فرش
  • تعویض شیشه‌های ضریح مطهر
  • تکمیل و بهسازی سیستم تعویض گل‌های فوق ضریح مطهر
  • تنظیف درب و بدنه فلزی
  • انجام اقدامات مرتبط با عایق کف اسکلت فلزی
  • تکمیل کتیبه‌های سنگی خوشنویسی بالای ازاره روضه منوره و رواق‌های پیرامونی پایین پای مبارک
  • نصب شیشه محافظ بر روی کاشی‌های سلطان سنجری روضه منوره

نورآرایی ضریح مطهر

از اقدامات مهم اصلاحی پیرامون ضریح مطهر امام رضا (ع)، نورپردازی ویژه آن بود. این نورپردازی بر اساس مطالعات نظری و معنایی بر پایه فرهنگ شیعی و با طراحی رنگ ویژه فیروزه‌ای نهایی شد. نور تولید شده به طور کامل با فناوری و قطعات داخلی طراحی و ساخته و داخل ضریح مطهر نصب شد. همچنین اصلاح شیشه‌های ضریح مطهر پس از باز شدن با شیشه‌های جدید لمینت دو لایه سکوریت شفاف به همراه هزار و ۸۰۰ قطعه شیشه ویژه واترجت‌شده جایگزین و بین سوی و ماسوره‌های مشبک ضریح مطهر نصب شد.

طراحی و ساخت پروژکتورهای اختصاصی حرم مطهر

به منظور تأمین روشنایی رواق‌های متبرک، طراحی و ساخت ادوات روشنایی و پروژکتورهای اختصاصی برای حرم مطهر در دستور کار قرار گرفت. با توجه به نیازسنجی انجام شده توسط مشاوران فنی در خصوص میزان روشنایی در روضه منوره، مشخص شد که روضه منوره نیاز به افزایش میزان لوکس نوری دارد؛ لذا طراحی و تهیه لوازم ساخت پروژکتور متناسب با مجموعه انجام شد و مرحله مونتاژ پروژکتورها توسط اداره روشنایی با نظارت مشاور طرح در حال اجرا است.

طراحی و ساخت لوستر فوق ضریح

ساخت و جایگزینی لوسترهای روضه منوره حرم مطهر امام رضا (ع) به‌منظور شکوه‌بخشی و افزایش نور و روشنایی، اقدام دیگری است که مد نظر قرار گرفته است. ویژگی متمایز این اقدام، آن است که اولین لوستر تمام ایرانی با استفاده از پتانسیل‌های داخلی در روند ساخت بوده که طرح اولیه آن توسط هنرمند شاخص کشور جناب آقای دکتر محمود فرشچیان ارائه شده است. طرح نهایی توسط دستگاه‌های پرینتر سه بعدی مدل سازی و آماده ساخت شده است. هم اکنون در روند اجرای پروژه بسیاری از قطعات ساخته شده، برخی دیگر در حال عقد قرارداد جهت ساخت توسط سازندگان داخلی است و در سال ۱۴۰۰ به طور کامل انجام می‌شود.

رواق توحیدخانه

رواق توحیدخانه در پشت سر مبارک، بین رواق دارالشّکر و دارالفیض و صحن انقلاب اسلامی واقع شده است که ساخت آن را به ملامحسن فیض کاشانی نسبت می‌دهند.

کف رواق از سنگ مرمر و بدنه آن تا بلندی تقریبی ۶.۱ متر از سنگ‌های پی حجاری شده با نقوش اسلیمی و ختایی پوشیده شده است. طرح ازاره این رواق اثر نقاش و تذهیب‌کار کاشانی، سید باقر قمصری و مربوط به سال ۱۲۵۰ قمری است که بالای آن کتیبه‌ای به عرض ۵۰ سانتی متر به خط ثلث در بردارنده نیایش ۱۲ خواجه نصیرالدین طوسی بر روی سنگ است. ادامه دیواره نیز تا خود سقف پوشیده از آینه‌کاری است.

به دلیل تیرگی رنگ سنگ بدنه، این سنگ‌ها چندین بار طی سال‌ها رنگ‌آمیزی شده بودند که این کار باعث کاهش جلوه و زیبایی و گاهی تصنعی شدن نوشته شده بود. در روند فعالیت‌های عمرانی، ضمن بررسی دقیق وضع موجود و سابقه تاریخی اقدامات با مشورت متخصصان و آزمایش‌های لازم بر روی مواد، دستورالعمل رنگ‌زدایی کامل و رسیدن به بافت اصلی سنگ تهیه شد. این اقدام طاقت‌فرسا که گاهی مستلزم زدودن 5 لایه رنگی کم‌و‌بیش از ۴۰ ساله بود، انجام شد تا جلوه اصلی این نقوش با شکوه نمایان شود. پس از انجام عملیات اصلاحی و بازسازی از فن طلاکاری برای جلوه بخشیدن به سنگ‌تراشی‌های کتیبه یادشده استفاده شد. سپس در برابر این ازاره‌ها محافظ شیشه‌ای نصب شد تا از فرسایش دوباره آن جلوگیری شده و زیبایی آن حفظ شود.

رواق دارالسّیاده

رواق دارالسّیاده واقع در جنوب غربی بقعه مطهر و شمال مسجد گوهرشاد، یکی از قدیمی‌ترین و باشکوه‌ترین رواق‌های حرم مطهر است که ساخت آن به گوهرشاد خاتون منسوب است. کف رواق از سنگ مرمر و ازاره آن از سنگ سفید است و بالای آن معرق‌کاری انجام شده که تنها عنصر عصر تیموری به شمار می‌رود. بخش پایینی ازاره به دلیل نوع سنگ، بهره‌برداری و نظافت دچار فرسودگی ظاهر شده بود که در خور نفاست عمومی و تزئینات زیبا و هنرمندانه رواق نبود. نتیجه بررسی‌های انجام‌شده این بود که ازاره سنگی از جنس مرمر به ضخامت کم و به روش خشک نصب شود که پس از تأمین سنگ، اجرای آن به صورت حکمی و با ترکیب ازاره‌های افقی و عمودی انجام شد و در پایان ترکیب آن با سنگ مرمر کف و شکوه تزئینات سقف و بدنه، آراستگی این رواق را دوچندان کرد و کاستی پیشین را رفع نمود.

رواق شیخ بهایی

رواق آرامگاه شیخ بهایی بین صحن آزادی و رواق امام خمینی (ره) قرار دارد و محل مدرس سابق شیخ بهایی است. این مکان به دلیل موقعیت ویژه و نقشی که در حرکت و تشرف زائران دارند، محدودیت‌هایی خصوصاً در هنگام برگزاری مراسم داشت، از این رو برای آسان کردن دسترسی زائران به اماکن متبرکه، بررسی امکان ایجاد ورودی در ضلع شمالی رواق انجام شد و با ملاحظه کمترین تخریب و آسیب به آرایه‌های هنری رواق، چارچوبی در راستا و امتداد درهای موجود پیش‌بینی و افزون در تقویت دیوار با کلاف مسلح بتنی، دری چوبی همانند درهای موجود ساخته شد و آیینه‌کاری آن همسان با نقوش مجاور ترمیم و فضا، آماده بهره‌برداری شد.

انجام طرح‌های مطالعاتی برنامه‌ریزی و پژوهشی

  • طرح راهبردی ساختاری توسعه و تحول کالبدی حرم مطهر
  • طرح تابلوهای راهنما و اطلاع‌رسانی حرم مطهر
  • طرح سایه‌بان‌‌ها و پوشش طرح‌های حرم مطهر
  • طرح سنگ‌فرش صحن پیامبر اعظم (ص)
  • طرح مفصل مقابل صحن غدیر تا خیابان آیت‌الله واعظ طبسی و بهسازی و مقاوم‌سازی لرزه‌ای

تسهیل زیارت با بهسازی مسیرهای تردد زوار

  • ساخت شیب‌راه در نقاط مختلف از جمله دارالشّرف، باب‌السّلام ، صحن پیامبر اعظم (ص) و ... بابت تسهیل تردد ویلچر
  • نصب ترمز پله، مضرس کردن (دندانه دندانه کردن) و رنگ‌آمیزی لبه پله‌ها

بهسازی، ترمیم کاشی‌کاری‌ها و آینه‌کاری‌های رواق‌ها

  • تعمیر و بهسازی سنگ فرش و بدنه رواق‌ها از جمله بدنه رواق مبارکه دارالسّیاده، کف رواق امام خمینی (ره)، بدنه راهرو ولایت، کف رواق دارالزّهد، حاتم‌خانی و روضه منوره و…
  • بررسی و رفع نم‌زدگی رواق‌ها
  • نصب پنجره جدید دارالاخلاص، ساخت پنجره دارالشّرف و توحیدخانه
  • تعمیرات پنجره فولاد صحن انقلاب و پنجره نقره دارالشّرف
  • انجام طرح آیینه‌کاری رواق مبارکه شیخ طوسی
  • تنظیف آینه‌کاری‌های دیوارها و سقف روضه منوره همراه با مرمت آینه‌ها و تعویض تمامی لامپ‌ها
  • ترمیم کاشی‌کاری‌ها و آینه‌ها در رواق مبارکه دارالفیض، دارالشّکر، دارالسّیاده، دارالشّرف، حاتم‌خانی و دارالحفّاظ
  • نصب و رنگ‌آمیزی نمای پشت پنجره رواق مبارکه دارالولایه